Le samouraï

Regie: Jean-Pierre Melville (1967)

In het genre van de policier en de neo-noir was Jean-Pierre Melville (1917-1973) de meest invloedrijke Franse regisseur. Zijn films waren onder meer een bron van inspiratie voor filmmakers als Quentin Tarantino en John Woo. In zijn oeuvre is de film Le samouraï de bekendste en belangrijkste. Melville, die in totaal dertien films maakte, werkte graag samen met de bekendste acteurs van zijn tijd als Jean-Paul Belmondo, Lino Ventura en Alain Delon. In Le samouraï speelt Alain Delon de hoofdrol, met aan zijn zijde zijn toenmalige vrouw Nathalie, met wie hij sinds 1964 samen was en in datzelfde jaar een zoon had gekregen. De film wordt vooral geroemd om de cameravoering, enscenering en de bijna documentaire-achtige stijl. Het gebruik van die stijl wil overigens niet zeggen dat de film realistisch is, in Melville’s wereld zijn de criminelen geïdealiseerde figuren en worden hun criminele daden uitgevoerd met een opmerkelijke beleefdheid. Zijn films leunen sterk op de prestaties van de acteur die de hoofdrol speelt: hij moet in vaak dubbelzinnige situaties de aandacht van de kijker weten vast te houden.

Huurmoordenaar Jef Costello (Alain Delon) is een meester in het plannen van zijn misdaden. Nauwgezet volgt hij de routines voor hij tot zijn daden overgaat. Het verwisselen van nummerborden, het regelen van een alibi, niets laat hij aan het toeval over. Zo gaat het ook als hij aan zijn opdracht begint om een nachtclubeigenaar om te brengen. Maar dit keer loopt niet alles zoals gewenst. Hij wordt bij het verlaten van de club in de gang in de ogen gekeken door een jonge pianiste. Ook weten enkele andere aanwezigen een glimp van hem op te vangen. In een grootscheepse politieactie wordt hij opgepakt en samen met honderden anderen geconfronteerd met de getuigen. Dat lijkt hij goed te doorstaan, maar vanaf het moment dat hij daarna zijn beloning voor de moord in ontvangst wil nemen komt hij steeds meer in het nauw te zitten.

De titel van de film komt op verschillende manieren terug in de film. Als eerste in het motto dat Melville zijn film heeft meegegeven (er is geen grotere eenzaamheid dan die van de samoerai, behalve misschien de eenzaamheid van de tijger in de jungle), maar ook in meer subtiele elementen. Als een soort moderne samoerai stevent Costello af op zijn lotsbestemming.

Wat opvalt aan de film is dat er voor een gangsterfilm niet zo heel veel in lijkt te gebeuren. Er zijn bijvoorbeeld slechts drie momenten waarop er wordt geschoten en zelfs in de beroemde achtervolgingsscène door het Parijse metrostelsel voltrekt alles zich in een beheerst tempo. Wat wel erg typisch is voor het genre is de mistige, bijna mystieke sfeer, versterkt door de veelal grauwe tinten van de decors. Ook de snelle auto’s, de karakteristieke regenjas en hoed van de hoofdpersoon en de vele herhalingen, zoals het binnenrijden van de garage, het gepruts met sleutels en de terugkeer naar de plaats van het misdrijf, zijn typisch.

Het begin van de film heeft een vervreemdend effect – een lange scène met Costello liggend op het bed, pas rond de tiende minuut de eerste tekst van de film, en de kille, donkere kleuren en schaduwen – maar langzaamaan krijgt de kijker te zien hoe het decor in de film een afschaduwing is van Costello’s karakter en van zijn kille en ogenschijnlijk emotieloze geest. Wanneer Costello dan toch enige emotie lijkt te gaan tonen kan het ook alleen nog maar slecht aflopen.

Costello komt over als een speelbal in de hand van anderen, een man gedreven door het geld, die slechts doet wat anderen hem opdragen. Vanaf het begin wil je daarom meer van hem te weten komen, hoop je dat hij een moment iets van zijn uiterlijke façade laat vallen. Dat je daar pas tot op het laatst op moet wachten tekent de hand van de meester. Tot in alle details beheerst regisseur Melville wat er op het scherm te zien is, zowel in decors als in de ontwikkeling van het plot. Geholpen door de ondoorgrondelijke en altijd intrigerende Alain Delon levert dit een film van formaat op.

Le samouraï, met onder anderen Alain Delon, François Périer, Nathalie Delon, Cathy Rosier, Jacques Leroy, Michel Boisrond, Robert Favart.

Via amazon.com en amazon.fr zijn diverse edities te koop, nog geen Nederlandse beschikbaar.

Tags

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd.