Naarmate de jaren zestig vorderden en de eerste schokeffecten van de Nouvelle Vague-beweging uitgewerkt waren, veranderden de films van Jean-Luc Godard langzaam maar zeker. Na de studentenprotesten van mei 1968 zou Godard radicaliseren met onder meer zijn deelname aan het communistisch getinte filmcollectief Dziga Vertov en werden zijn films nog politieker van aard. De film Pierrot le fou is als een soort voorbode te zien van deze roerige jaren. Hij speelt nog meer met de Franse taal en met filmtechnieken dan in zijn eerdere films. Ook klinken er op de voor- en achtergrond flarden van de politieke situatie van dat moment. Films van Godard zijn altijd een belevenis op zich, en Pierrot le fou is in dat opzicht geen uitzondering.

De neiging van Godard om maar zoveel mogelijk thema’s en stijlbreuken in zijn films te proppen breekt hem in zijn latere films steeds meer op. Pierrot le fou is welliswaar onsamenhangend, maar toch ook weer een afgerond geheel. Er is een plot: een getrouwde man, Ferdinand, ontsnapt met zijn minnares Marianne aan het burgerlijke bestaan, en laat, achtervolgd door gangsters, een spoor van dood en verderf achter. Pierrot le fou is dus een soort roadmovie, of misschien wel een heuse Odyssee te noemen. Ferdinand, gespeeld door Belmondo, is cool op een Belmondo manier, en Marianne, gespeeld door Karina, is mooi en fragiel op een Karina manier. De twee communiceren slecht, wellicht een metafoor voor de scheiding tussen Godard en Karina in het echte leven. Niettemin was Pierrot le fou alweer de zesde Godard-film waarin Anna Karina te zien was.

Er is niet alleen een plot, er gebeurt ook echt genoeg in de film. Daardoor is er in elke scène wel iets te zien voor de kijker. Zang, dans, actie, spanning, en dat is alleen nog maar wat de acteurs doen. Wie goed kijkt (nou vooruit, zo goed hoef je niet te kijken) ziet ook de hand van Godard in elke scène terugkomen. In een autoscène bijvoorbeeld, wisselt hij niet tijdens het gesprek van Ferdinand naar Marianne met de camera, maar laat hij de camera de hele tijd focussen op Marianne’s gezicht, terwijl ze spreekt, en luistert. Maar ook in kleurgebuik (filters), montage (ongestileerd) en geluid blijken de opvattingen van de meester. Want bij Godard moet je als filmkijker ook echt zeker weten dat je naar een film aan het kijken bent. Kijk er dan ook niet gek van op wanneer je tussendoor opeens een kort vraaggesprek met een drietal figuranten ziet opduiken. Of wanneer de hoofdpersonen plotseling het woord tot de toeschouwer richten. Dit mag natuurlijk niet, volgens de ongeschreven regels van de cinema, maar bij Godard is verbieden verboden.

Godard’s hand doet meer, ook op het narratieve vlak. Hij speelt bijvoorbeeld met tijdsprongen door delen van het verhaal te laten vertellen als in een roman. Terwijl de camera al naar het volgende beeld springt, vertellen de hoofdpersonen in een dialoog wat er gebeurt. Ook vertrouwt Godard op het vermogen van de toeschouwer om zelf het hoe of waarom van een scène te begrijpen. Want als je een film maakt die alles laat zien, hou je in wezen de toeschouwer voor dom, omdat die niets meer hoeft te doen met wat hij ziet.

Godard, het enfant terrible van de Franse film. Hij was de meest politieke van de Nouvelle Vague-beweging, en dat blijkt ook uit deze film. De radio brengt berichten uit Viëtnam, en om geld te verdienen spelen Ferdinand en Marianne een toneelstukje over Amerikaanse soldaten in Viëtnam voor toeristen. Maar ondanks de politieke lading is Pierrot le fou vooral een intrigerende film, waarin Godard nog maar eens laat zien waarom hij tot de groten van de Franse cinema behoort.

Pierrot le fou, met onder anderen Jean-Paul Belmondo, Anna Karina, Graziella Galvani.

Related posts:

1. Le petit soldat
2. Une femme est une femme
3. Le mépris

 

De film Le corniaud was een van de eerste films in een hele serie van populaire komedies met een groot budget. Halverwege de jaren zestig had de filmindustrie in Frankrijk te maken met tegenvallende resultaten als gevolg van de opkomst van de televisie. Om het tij te keren besloot men zoveel mogelijk geld in films te pompen. Dit was natuurlijk een risicovolle onderneming, maar steeds vaker bleek het goed te gaan. Ook Le corniaud was een kaskraker. Dat kwam vooral door de samenwerking tussen de acteurs Louis de Funès en Bourvil. Het was de eerste keer dat ze beiden de hoofdrollen speelden, hoewel ze wel al twee keer eerder samen in kleinere rollen in een film te zien waren. Met 9 miljoen bezoekers was Le corniaud in een keer de best bezochte Franse film ooit, een record dat een jaar later al weer verbroken werd door de film La grande vadrouille, waar de twee populaire acteurs ook beiden de hoofdrol in hadden.

Le corniaud (Nederlandse titel: De eend en de cadillac) kan gezien worden als een komische parodie op de klassieke gangsterfilms. Het plot – overigens naar aanleiding van een waargebeurde anekdote – heeft zelf erg veel weg van het plot van spannende thrillers, ware het niet dat overal een humoristische draai aan wordt gegeven.

Antoine Maréchal (Bourvil) staat op het punt op vakantie naar Italië te gaan, wanneer zijn auto wordt aangereden door de Rolls Royce van Léopold Saroyan (De Funès). Doordat zijn auto vervolgens compleet total loss is, lijkt die vakantie niet door te gaan, maar de volgende dag belt Saroyan hem. Hij wil dat Maréchal voor een vriend van hem een auto van Napels naar Bordeaux brengt. Voor Maréchal is dat de uitgelezen kans om alsnog vakantie te nemen, want hij mag er maar liefst dertien dagen over doen. Dat getal dertien zal niet geheel toevallig zijn gekozen, want er gaat inderdaad nogal wat mis. Wat Maréchal niet weet, is dat Saroyan de auto gebruikt voor het transport van drugs, goud en edelstenen. Saroyan hoopt dat de onschuldige Maréchal geen argwaan zal wekken bij douane of politie, maar om er zeker van te zijn dat alles goed gaat besluit hij de hele reis vanaf een veilige afstand de Cadillac te blijven volgen. Hij weet op zijn beurt weer niet dat nog een andere gangster achter de buit aan zit.

Het is makkelijk te begrijpen waarom deze hilarische roadtrip destijd in Frankrijk volle zalen trok. Beide acteurs waren succesvol en populair, en beiden hebben ze een stijl van komedie die perfect op elkaar aansluit. De Funès als de bazige, egoïstische zakenman, een rol die hij in veel van zijn films heeft, en Bourvil als de wat lijdzame, eenvoudige man, die bij toeval de tijd van zijn leven krijgt. Daarbij heeft de film enkele van de meest grappige scènes uit de Franse filmgeschiedenis en speelt het zich af tegen het zonnige landschap van Italië en Zuid-Frankrijk. Le corniaud is ouderwetse humor, zoals het tegenwoordig niet meer gemaakt wordt.

Le corniaud, met onder anderen Bourvil, Louis de Funès, Venantino Venantini, Henri Génès, Beba Loncar, Saro Urzì, Alida Chelli, Lando Buzzanca.

Related posts:

1. Le gendarme de St. Tropez (Collectie)
2. Les aventures de Rabbi Jacob
3. Les vacances de Monsieur Hulot

 

Geen andere Franse acteur heeft het aanzien van de Franse cinema in andere landen en vooral Nederland zo bepaald als Louis de Funès. Zijn karakteristieke verschijning, samen met zijn kolderieke gedrag, vormen de basis van de humor in de films waarmee hij bekend werd. De Funès, geboren in 1914, schreef zich op 28-jarige leeftijd in bij een theateropleiding, na een tijdlang tussen verschillende baantjes te hebben geslingerd. Zijn talent voor het theater kwam vooral tot uiting in komische rollen. Pas in de jaren ‘50 kreeg hij landelijke bekendheid, in die tijd had hij meerdere bijrollen in diverse films. Vooral het feit dat hij enorm productief was en de succesvolle verfilming van enkele van de toneelstukken waarin hij speelde hebben meegeholpen aan zijn doorbraak, die definitief kwam met Le gendarme de Saint-Tropez uit 1964. In de jaren daarna maakte hij enkele van zijn beste films, waaronder Fantomas, Le Corniaud, Les grandes vacances, Le grand restaurant en La Grande Vadrouille. Als een rode draad loopt vervolgens de rol van gendarme Ludovic Cruchot in de overige delen uit de gendarmeserie door zijn carrière. Vanaf 1970 is het gedaan met zijn productiviteit, als gevolg van gezondheidsproblemen moet hij het rustiger aan doen. In 1979 kwam hij terug met de op eennalaatste film over de gendarmes, en in 1982 speelde hij nog een maal de rol van gendarme in Le gendarme et les gendarmettes. Alle gendarmefilms werden geregisseerd door Jean Girault, die overleed net voordat de laatste film was afgerond. De laatste gendarmefilm zou ook het einde van de carrière van Louis de Funès betekenen, in januari 1983 overleed ook hij, op 68-jarige leeftijd.

De gendarmefilms tot levenswerk van Louis de Funès bestempelen zou te ver gaan, wel is de rol van Cruchot in de serie karakteristiek voor zijn overige rollen. Voor De Funès zelf was de rol een karikatuur voor hoe het er in het leven aan toe gaat, en dan vooral op de werkvloer. Tegenover je meerdere ben je slijmend en nederig, tegenover iedereen die onder je staat of die zwakker is ben je hardvochtig en streng. De Funès voerde die rol tot in het uiterste door, waarbij zijn uiterlijk hem veel heeft geholpen. Tegenover adjudant Gerber (Michel Galabru) maakt hij zich kleiner dan hij al was, slechts een enkele keer als de omstandigheden het toelaten mag hij de baas over zijn meerdere spelen, hetgeen hij dan ook weer met het volle plezier doet.

De humor in de film houdt altijd verband met wat de acteurs zelf doen, zij zijn het in feite die de komische omstandigheid creëren. Anders dan in vele moderne komische films gaat het er niet om dat er grappige dingen gebeuren waarom gelachen kan worden, hier moet er vooral gelachen worden om de acteurs zelf, om hoe ze zelf reageren op wat hen overkomt. Een aantal dingen komen in elk van de zes films voor. Zo is er steeds weer de non in de auto, die in deel één net haar eerste rijervaring erop heeft zitten als Cruchot haar vraagt hoelang ze al auto rijdt. Ook houdt een deel van de humor altijd verband met vrouwen of de verschillen tussen mannen en vrouwen. Heel duidelijk komt dat natuurlijk naar voren in Le gendarme se marie, waarin Cruchot als door de bliksem getroffen van het ene moment op het andere verliefd wordt op een vrouw. Minstens even onsubtiel worden die verschillen tussen mannen en vrouwen uitgebuit in de laatste film, Le gendarme et les gendarmettes, waarin een viertal vrouwelijke agenten in opleiding stage komen lopen in Saint-Tropez.

De gendarmefilms waren bedoeld voor vermaak, ze leverden geen grote filmprijzen op, en voor critici was er veel om kritiek op te leveren, onder andere op het feit dat het lijkt alsof de films de spot drijven met een in Frankrijk hoog aangeschreven beroepsgroep, de gendarmerie. De waarschuwing die aan het begin van een aantal delen te zien is was niet voor niets, daarin wordt voorafgaand aan de film vermeld dat het getoonde slechts grappen zijn die niet tot doel hebben een zeer gewaardeerd corps dat zich inzet voor staatsbelangen belachelijk te maken. Toch plaatsen de films zich wel af in enige context, en geven ze een zekere realiteit weer, hetgeen ze ook vandaag de dag nog interessant maakt. Hoe er omgegaan wordt met hippies, met nudisten, met buitenaardse wezens, en ook met de eerste computer, geeft een beeld van onderwerpen die wel degelijk in die tijd relevant waren. Natuurlijk worden ze op een Louis-de-Funèske wijze behandeld, feit is wel dat ook daarom de films juist met de jaren aan kracht en ook aan kunstwaarde toenemen. Zo maken ze vandaag de dag geen films meer, misschien maar goed ook, want daardoor grijpen we alleen maar met meer plezier terug naar de oude klassiekers.

Een van de laatste zinnen van Cruchot in de laatste film geeft ook mooi weer hoe hij zichzelf als gendarme zag in Frankrijk, en wellicht ook hoe De Funès zichzelf zag in de Franse filmwereld: ‘We zijn slechts de radertjes in een enorme klok’. Dat deze woorden ook de laatste woorden van De Funès voor de camera zouden blijken, is daarom treffend, een acteur is inderdaad niet meer dan een radertje, maar zonder dat radertje zou de klok niet lopen.

N.a.v. De Gendarme collectie (Le gendarme de St. Tropez, Le gendarme à New York, Le gendarme se marie, Le gendarme en balade, Le gendarme et les extra-terrestres, Le gendarme et les gendarmettes), met onder anderen Louis de Funès, Geneviève Grad, Michel Galabru, Daniel Cauchy, Madeleine Delavaivre, Maria Pacôme, Claude Piéplu, France Rumilly, Gabriele Tinti, Michelle Wargnier, Christian Marin, Jean Lefebvre, Guy Grosso, Michel Modo, Nicole Vervil, Claude Gensac, France Rumilly.

Enkele gedenkwaardige scènes:

Related posts:

1. Oscar
2. Le corniaud
3. Les aventures de Rabbi Jacob