Het hoogtepunt in het oeuvre van regisseur Louis Malle (1932-1995) lag rond het aanbreken van de jaren ‘80. Een van de films die dit punt markeert is de in 1971 verschenen film Le souffle au coeur. In Louis Malle’s werken ontbreekt het niet aan films die schandaal veroorzaakten, en ook deze is er zo een. Desondanks werd de film genomineerd voor een Oscar. De film Les amants uit 1958 was controversieel om de seksuele inhoud, Le feu follet (1963) behandelde het thema van zelfmoord, Lacombe Lucien (1974) ging over collaboratie met het Vichy-regime en in Le souffle au coeur staat een incestueuze relatie tussen moeder en kind centraal. Malle verhuisde later in zijn carrière naar de Verenigde Staten, alwaar hij de populariteit van Franse films hielp vergroten.

Laurent Chevalier (Benoît Ferreux), ook wel Lorenzo, is een vijftienjarige jongen, de jongste in een gezin van vader, moeder en drie kinderen. Vader is gynaecoloog, moeder een nog jonge, mooie vrouw van Italiaanse komaf. Laurent heeft twee iets oudere broers, die het er flink van nemen. Hij laat zich meenemen in hun wereld en wordt zo ingewijd in drank, meisjes en feesten. In schril contrast met dat alles staat zijn gevoelige kant, die zich uit in het luisteren naar jazz en het lezen van boeken, liefst met een filosofische inslag. Daarnaast is hij een ijverige leerling en vervult hij zijn taken in de mis. Wanneer bij hem hartruis wordt geconstateerd dient hij rust te nemen, en op een gegeven moment vertrekt hij ook samen met zijn moeder naar een kuuroord om optimaal behandeld te kunnen worden. Daar is hij even verlost van zijn wat pesterig ingestelde broers, maar blijkt ook dat hij heel wat van ze overgenomen heeft, vooral in de manier waarop hij met meisjes omgaat. Alles culmineert in een scène waarin de liefkozingen tussen moeder en zoon wel al te intiem worden.

Le souffle au coeur verkent de grenzen van het taboe. Normaal gesproken is een incestueuze relatie natuurlijk iets waarop men in de maatschappij op neer kijkt en wat men verafschuwt. Malle weet echter door een nauwgezette karakterontwikkeling de gebeurtenis begrijpelijk te maken. Niet direct om het goed te keuren – het gebeurt een keer, maar mag daarna nadrukkelijk niet meer gebeuren en er moet ook over gezwegen worden – maar eerder om daardoor een bepaalde maatschappelijke groep onder de loep te nemen. Praktijken in de Parijse bourgeoisie van de jaren ‘70 worden geanalyseerd en scherp worden de zwaktes van die groep aan de orde gesteld.

In de film gebeuren heel wat zaken die op zichzelf een trauma zouden kunnen veroorzaken bij degene die ze meemaakt. Zo wordt de pastoor wel al te vriendschappelijk met Laurent, laten zijn broers hem seksueel inwijden bij een prostituee om hem vervolgens vlak voor het hoogtepunt bruut weg te sleuren, en is de liefde tussen vader en zoon ver te zoeken. Dat ze bij de hoofdpersoon geen trauma teweegbrengen is niet zozeer opmerkelijk, het hoort in feite min of meer bij de opvoeding van de jonge Laurent. Opmerkelijk is eerder dat niemand enig moreel oordeel uitspreekt over de gang van zaken in de familie, behalve dan de pastoor, maar die heeft zo ook zijn eigen redenen. De enige die laat blijken dat er dingen niet goed gaan is de huishoudster Augusta, maar haar optreden wordt zo geridiculiseerd dat daar totaal geen kracht meer vanuit gaat.

Wat Louis Malle met Le souffle au coeur doet valt zowel te prijzen als te veroordelen. Hij brengt een bepaalde cultuur in beeld en blijft voor de kijker wonderlijk genoeg binnen de grenzen van het moreel aanvaardbare, terwijl hij toch dingen in beeld brengt die duidelijk niet moreel aanvaardbaar zijn. Wat bijvoorbeeld als de jongen een meisje van 15 was en de moeder een jonge, knappe vader? Was de film dan nog zo goed ontvangen geweest?

In elk geval geeft de film een belangrijk tijdsbeeld weer, en valt vooral de karakterontwikkeling positief op. De relatie tussen moeder en zoon te midden van een snobistische omgeving wordt wel degelijk overtuigend geportretteerd, ondanks dat er de nodige vraagtekens bij de thematiek gesteld kunnen worden.

N.a.v. Le souffle au coeur, met onder anderen Lea Massari, Benoît Ferreux, Daniel Gélin, Michael Lonsdale, Ave Ninchi, Gila von Weitershausen, Fabien Ferreux, Marc Winocourt, Micheline Bona.

Fragment uit de film:

Related posts:

1. Le coeur des hommes (Frenchmen)
2. Va, Vis et Deviens
3. Le fils de l’épicier

 

Philippe Claudel is in Nederland een van de populairste Franse schrijvers van dit moment. In 2004 verscheen zijn boek Grijze zielen in Nederland, waarvan er in korte tijd tienduizenden over de toonbank gingen. Ook in andere landen werd het boek een bestseller. Al snel daarna werden ook twee van zijn eerdere boeken in het Nederlands uitgegeven. In 2005 werkte Claudel mee aan de verfilming van zijn boek Grijze zielen en al snel daarna kwam het plan om zelf een film te regisseren. Il y a longtemps que je t’aime is daar het resultaat van. Terugkerende thema’s in Claudels werk zijn de onmogelijkheid om iemand volledig te kennen en het grijze gebied waarin mensen zich bewegen: niets is enkel goed of slecht. Ook in zijn eerste film komt dit veelvuldig terug. De film werd in eigen land bijna een miljoen keer bezocht en in Nederland is het aantal bezoekers recent over de honderdduizend gegaan.

De film begint met een scène waarin we een zichtbaar nerveuze vrouw op een vliegveld aan een tafeltje zien zitten. Al snel blijkt dat ze wordt opgehaald door een bekende van haar, die haar al een tijd niet gezien heeft. Vroeg in de film wordt duidelijk dat de vrouw, Juliette, een tijdlang in de gevangenis heeft gezeten en nu door haar jongere zus, Léa, wordt opgevangen. De kijker volgt haar in het kennismaken met de familie en vrienden, het reïntegreren in de maatschappij, het omgaan met de drukkende last van het verleden. Meer over het plot zeggen, zou te veel van de film weggeven. Een belangrijke vraag is bijvoorbeeld waarom ze in de gevangenis heeft gezeten. Dit wordt door regisseur Claudel stukje bij beetje opgehelderd, net zoals de mensen in haar omgeving stukje bij beetje meer over haar te weten komt, en net zoals Juliette zelf ook stukje bij beetje meer over haar zus en diens familie en vrienden te weten komt.

De titel, Il y a longtemps que je t’aime (Ik hou al heel lang van je) komt uit een oud Frans kinderliedje met de titel ’La claire fontaine’. Het thema van dat liedje (water) komt erg vaak terug in de film. Zo heet de hoofdpersoon, Juliette, van haar achternaam Fontaine en wordt er veel gezwommen in de film. Het liedje heeft 6 coupletten met steeds een refrein ertussen. Om te zien hoe Claudel het liedje als referentie voor zijn film heeft gebruikt is het aardig om enkele regels te citeren:

À la claire fontaine
M’en allant promener
J’ai trouvé l’eau si belle
Que je m’y suis baigné

Refrein:
Il y a longtemps que je t’aime
Jamais je ne t’oublierai

Een vrije vertaling hiervan is: Het water van de heldere fontein waar ik tijdens het wandelen langskwam, vond ik zo mooi dat ik er een bad in genomen heb. Refrein: Ik hou al heel lang van je, nooit zal ik je vergeten. Alleen al aan dit, maar ook aan talloze andere literaire technieken en verwijzingen, kun je zien dat de maker van de film zijn wortels in de literatuur heeft. Claudel filmt zoals hij een boek schrijft: hij gebruikt veel beeldspraak, heeft oog voor details, geeft zijn personages een zekere ondoorgrondelijkheid, laat de kijker of lezer nadenken over schuld, onschuld, waarheid en leugen, en geeft pas aan het einde echte openheid van zaken. Typerend is de overeenkomst tussen het laatste zinnetje uit het boek Grijze zielen: Nu kan ik naar je toe; en de laatste zin van de film: Ik ben er.

Vaak wordt gesteld dat film en boek twee totaal verschillende werelden zijn, en in zekere zin is dat natuurlijk ook zo. Claudel bewijst echter dat hij zich in beide werelden uitstekend staande weet te houden. Hij neemt de kijker bij de hand, maar geeft tegelijk tot het eind toe de ruimte tot interpretatie. Niet alle eer kan naar Claudel toegaan, ook de acteurs maken de film tot wat hij is. De Engelse actrice Kristin Scott Thomas speelt de rol van Juliette. Ze is bekend van een aantal Hollywood films, maar speelde ook al eerder in diverse Franse films. Ze is hier in haar element: haar verschijning is mysterieus, op punten breekbaar en uiterst intrigerend. Elsa Zylberstein, die Léa speelt, is de licht neurotische en gedreven universiteitsdocente, die graag tot haar zus zou doordringen, maar niet echt weet hoe ze dat aan moet pakken.

De liefhebbers van de boeken van Claudel komen met deze film aan hun trekken. Met Il y a longtemps que je t’aime bevestigt Claudel de status die hij al had, in Frankrijk en in Nederland. De film legt genadeloos menselijke motieven en zwakheden bloot. De actrices gaan daarbij tot op de bodem, gedreven door Claudels strakke regisseurshand. Zijn film is hoogstaande literatuur, in een filmisch jasje.

N.a.v. Il y a longtemps que je t’aime. Met onder anderen Kristin Scott Thomas, Elsa Zylberstein, Serge Hazanavicius, Laurent Grévill, Frédéric Pierrot.

Related posts:

1. Camille Claudel
2. Les âmes grises
3. Sagan

 

Marc Esposito’s Le coeur des hommes (Frenchmen) is een Franse film uit 2003. Met zo’n 1,5 miljoen bezoekers was de film een succes in de Franse bioscopen, hoewel de recensies niet unaniem lovend waren. Esposito, die zelf via de journalistiek in de filmwereld terecht is gekomen en in 1987 het tijdschrift Studio Magazine mede oprichtte, liet zich er niet van weerhouden in 2007 met een vervolg op de film te komen. In Le coeur des hommes volgen we vier mannen van middelbare leeftijd die al sinds hun jeugd met elkaar bevriend zijn. Nog steeds gaan ze bijna dagelijks met elkaar om en praten ze over hun leven, over alles wat ze mee maken, maar vooral over vrouwen.

De vier vrienden, Jeff, Manu, Antoine en Alex hebben allemaal een uiterst verschillend liefdesleven. Jeff is gescheiden, en heeft wat met een ongeveer twintig jaar jongere vrouw. Manu krijgt wat met een vrouw die hij in zijn winkel ontmoet, Antoine wordt door zijn vrouw bedrogen, en Alex is de playboy van het stel, die zijn vrouw bedriegt met een handvol vriendinnen. Als de vader van Manu overlijdt, worden de vier stilgezet bij het feit dat ze ouder worden en ontkomen ze niet aan enige reflectie over hun leven.

Erg veel heeft het plot verder niet om handen en dat is dan ook het manco van de film. Toch weten de vier acteurs (Bernard Campan, Gérard Darmon, Jean-Pierre Darroussin, Marc Lavoine) gedurende de hele film de aandacht van de kijker vast te houden. Lovenswaardig is ook de rol van de vriendin van Jeff, Elsa (Zoé Félix, recent te zien in Bienvenue chez les Ch’tis), die er mede voor zorgt dat het karakter van Jeff wat uitgediept wordt. Ondanks de wat overdadige stereotyperingen zijn de vier karakters geloofwaardig en echt. Ook de manier waarop de film in elkaar zit, zorgt ervoor dat de personages goed uit de verf komen. Alle verhaallijnen worden namelijk onophoudelijk afgewisseld, tot ze bij elkaar komen als de vier vrienden samen zijn. Zo ontstaat er een soort televisieserie-achtige karakterfilm.

De kijker krijgt inzicht in het leven van vier moderne mannen in Parijs. De beelden van de ontwikkelingen in de levens van de vier mannen worden afgewisseld met enkele mooie beelden van Parijs. Le coeur des hommes is een aangename, rustige film, die je kennis laat maken met vier vrienden die ook echt vrienden zijn, en in alles naast elkaar staan en elkaar helpen. De film past in een Franse filmtraditie van films als C’est quoi la vie, of recenter Paris en Dialogue avec mon jardinier - films die draaien om karakters en hun kijk op het leven. Sommigen noemen het praatfilms, maar die term dekt de lading niet helemaal, alhoewel er van nature wel veel in gepraat wordt. De Engelse term ‘character-driven movie’ is wellicht beter op zijn plaats voor dit soort films. Het in 2007 uitgebrachte vervolg op deze film, Le coeur des hommes 2, biedt meer van hetzelfde, en is eigenlijk alleen de moeite waard als je geïnteresseerd bent in hoe het verder gaat met de levens van de vier vrienden. Om een tipje van de sluier op te lichten: meer vrouwen, meer Parijs, dezelfde aimabele personages. Te hopen is dat beide films nog eens in een verpakking in Nederland verkrijgbaar zijn, maar voorlopig moet men het doen met het eerste deel, dat onder de titel Frenchmen in de winkels te koop is voor een prijs waarvoor je hem eigenlijk niet kunt laten liggen.

N.a.v. Le coeur des hommes, met onder anderen Bernard Campan, Gérard Darmon, Jean-Pierre Darroussin, Marc Lavoine, Zoé Félix, Ludmila Mikaël, Fabienne Babe.

Related posts:

1. Le souffle au coeur
2. Seuls two
3. Jeux d’enfants