Les hommes libres vertelt het weinig bekende verhaal van Algerijnse immigranten tijdens de Tweede Wereldoorlog in Frankrijk. Tot het uitbreken van de strijd waren ze ‘Les hommes invisibles’, vanwege het feit dat ze als immigranten in die tijd helemaal onderaan de maatschappelijke ladder stonden en geen culturele of juridische status hadden. In het begin van de oorlog werd hun leven dan ook niet al te veel beïnvloed door de ontwikkelingen en gingen ze rustig door met het bij elkaar scharrelen van hun dagelijkse eten en de kleine beetjes geld om naar hun familie te sturen. Regisseur Ismaël Ferroukhi (bekendste film: Le grand voyage) kwam het verhaal van de film op het spoor na een bericht in Le Nouvel Observateur, waar stond beschreven hoe de Parijse moskee tijdens de oorlog betrokken was bij hulp aan Joden. Leider van de moskee was destijds Ben Ghabrit, die een veelzijdige rol had, doordat hij aan de ene kant het Vichy-regime tevreden moest houden en aan de andere kant leiding gaf aan een plaats waar verzetsdaden gepland werden.

De jonge Algerijnse immigrant Younes leeft bij het uitbreken van de oorlog in Parijs van ruilhandeltjes en heeft als enige doel om af en toe wat geld naar zijn familie te kunnen sturen. Op een dag wordt hij echter opgepakt en voor de keus gesteld om te gaan spioneren voor de collaborerende Franse politie. Younes heeft weinig ruggegraat en ziet niet waarom hij het niet zou doen: zo belandt hij enigszins onwennig (want hij is geen praktiserende moslim) bij de moskee, waar hij in de gaten moet houden wat er allemaal gebeurt. Eens in de zoveel tijd rapporteert hij aan de politie, waarop hij een ruime beloning ontvangt.

Younes komt echter in contact met de Noord-Afrikaanse zanger Salim Hallali (Mahmoud Shalaby), die Joods blijkt te zijn, en sluit vriendschap met hem. Ook ontmoet hij moskeeleider Ben Ghabrit, die voor de buitenwereld samenwerkt met het regime en vriendschappelijk Duitsers rondleidt over het terrein van de moskee. Achter de schermen staat Ghabrit echter toe dat valse verklaringen worden opgesteld voor Joden waarin staat dat ze moslim zijn. Op die manier blijven vele Joden uit handen van de Duitsers. Ook zijn er onder Ghabrits verantwoordelijkheid onderduikers in de moskee, waaronder vrouwen en kinderen.

De film van Ferroukhi is de zoveelste in een rij recente Franse films over de oorlog en dan met name gericht op de Franse collaboratie: gingen eerst La rafle en later Elle s’appelait Sarah in op de Franse betrokkenheid bij de grote razzia in 1942, ook in deze film komt deze episode zijdelings voorbij. De regisseur is het er echter niet om te doen een spannende oorlogsfilm met afgebakend plot neer te zetten, hij wil vooral een beeld schetsen. Daarom is er in de film geen onherroepelijke toewerking naar een climax, maar kabbelt het geheel soms wat te rustig maar zeker niet saai voorbij. Jammer is dat hij bij de portrettering van de politie en Duitse troepen niet het gebruik van clichés vermijdt. Zo zijn de Duitsers van een afstandje te herkennen aan hun karakteristieke uiterlijk en bruutheid.

Interessanter zijn het gebruik van muziek en het spel van de hoofdpersoon. Tahar Rahim weet na zijn goede rol in Un prophète opnieuw een ondoorgrondelijk en veelzijdig karakter neer te zetten. Wat zijn motieven zijn wordt nooit helemaal duidelijk, is hij vooral bezorgd om zijn eigen hachje en of hij het wel zal overleven, of wordt hij gaandeweg steeds meer overtuigd van het verzetswerk en het verlangen naar vrijheid in zijn vaderland Algerije? Wat de muziek betreft, die belichaamt volgens de regisseur “een toenadering tussen de drie grote monothéistische godsdiensten”. Het exotische werk van de bijna in vergetelheid geraakte Joods-Arabische zanger Salim Halali wordt nieuw leven ingeblazen en zijn verhaal krijgt een belangrijke rol in de film, naast het verhaal van Younes en Ben Ghabrit. Les hommes libres is geen film voor een groot publiek, wel een film die het beeld van de Tweede Wereldoorlog weer iets aanvult en uitbreidt.

Les hommes libres, met onder anderen Tahar Rahim, Michael Lonsdale, Mahmud Shalaby, Lubna Azabal, Christopher Buchholz, Farid Larbi, Stéphane Rideau, Bruno Fleury, François Delaive, Jean-Pierre Becker, Marie Berto, Zakariya Gouram, Slimane Dazi, Aïcha Sokrane, Djemel Barek.

Regisseur en producer Claude Berri gaat vooral de geschiedenisboeken in vanwege zijn hoog gewaardeerde films Jean de Florette en Manon des Sources, maar hij maakte ook een behoorlijk aantal andere films. Lucie Aubrac is er daar een van, met in de hoofdrol Daniel Auteuil, die ook in de hiervoor genoemde films speelde. De film is gebaseerd op het waargebeurde verhaal van de Franse verzetsheldin Lucie Aubrac, die in 1943 een groep gevangenen – waaronder haar man – uit handen van de Duitsers bevrijdde. De film werd genomineerd voor een BAFTA-award.

(meer…)

Al maandenlang staat het boek Haar naam was Sarah hoog bovenin de Nederlandse bestsellerlijsten. Dat eveneens de verfilming van deze roman het goed doet zal dan ook geen verrassing zijn. Voor de film tekende de nog onbekende regisseur Gilles Paquet-Brenner, die de voorkeur kreeg boven tal van andere aanvragen voor de rechten, met name vanuit het buitenland. De film is hiermee na La rafle de tweede film binnen korte tijd over de razzia van Vel d’Hiv. Nog altijd is deze episode een gevoelig punt in de Franse geschiedenis, met name omdat het de Franse politie zelf was die het initiatief genomen had om de razzia uit te voeren. Binnen een dag werden ruim 13.000 Joden opgepakt en afgevoerd, slechts enkele tientallen van hen zouden de oorlog overleven. Het boek en de film belichten deze gebeurtenis door hem te verbinden met het leven van een vrouw van nu.

(meer…)

Op 16 juli 1942 arresteert de Franse politie zo’n 13.000 Joden in Parijs. Een deel daarvan komt terecht in het Vélodrome d’Hiver (Vel d’Hiv). Van daaruit worden ze na enkele dagen doorgevoerd naar andere kampen en uiteindelijk naar Auschwitz. Slechts vijfentwintig volwassenen zullen de oorlog overleven. Vooral omdat het de Franse politie zelf was die de leiding had over deze operatie, bleef het lange tijd een open wond in de Franse geschiedenis. Pas in 1995 erkende president Jacques Chirac officieel de verantwoordelijkheid van Frankrijk in deze razzia. La rafle van regisseur Roselyne Bosch is de eerste film met de razzia als hoofdthema. De gebeurtenis kwam wel eerder in een paar films aan bod, zoals bijvoorbeeld in Monsieur Klein, een film met Alain Delon.

(meer…)

Een van de meest constante regisseurs in de Franse hedendaagse cinema is André Téchiné. Niet alleen dankzij de regelmaat van zijn oeuvre, met gemiddeld twee films in drie jaar, maar ook door de kwaliteit van die films. Daarbij komt ook nog eens dat hij vaak zijn toevlucht neemt tot dezelfde (bekende) acteurs, zoals Catherine Deneuve en Emmanuelle Béart. Met Les égarés maakte hij voor het eerst een film ‘op bestelling’. De producent vroeg hem de roman Le Garçon aux yeux gris van Gilles Perrault te verfilmen. Gaspard Ulliel had in de film zijn doorbraakrol, een jaar voor zijn optreden als Manech in de film Un long dimanche de fiançailles.

(meer…)

Le dernier Métro is de op twee na laatste film van regisseur François Truffaut, en een van zijn meest succesvolle. De film kreeg tien Césars uitgereikt – onder andere die voor beste film, beste acteur, beste actrice en beste regisseur – en werd genomineerd voor een Oscar en een Golden Globe. Truffaut maakte de film als deel van een drieluik over entertainment; een eerdere film, La nuit Américaine (1973) ging over de wereld van de film, hij had een script geschreven voor een film over muziek, L’Agence Magique, en Le dernier Métro gaat over de wereld van het theater. De film speelt zich af ten tijde van de Tweede Wereldoorlog, en aan de basis staat een driehoeksverhouding, net als in zijn eerdere films als bijvoorbeeld Jules et Jim en Les deux anglaises et le continent.

(meer…)

Films over de Tweede Wereldoorlog kunnen nog steeds op een grote populariteit rekenen. Een van de mogelijke verklaringen daarvoor is wellicht dat de films zich steeds minder richten op de rol van de Duitsers en steeds meer op de kant van de minderheden en persoonlijke drama’s. Zo behandelde de film Un secret (Claude Miller) een familiedrama, ging Indigènes (Rachid Bouchareb) over de rol van Noord-Afrikaanse soldaten en Le chant des mariées (Karin Albou) over de oorlog in Tunesië. Ook L’armée du crime belicht een vrij onbekende episode in het Franse deel van de Tweede Wereldoorlog, namelijk de opkomst en ondergang van een verzetsgroep in Parijs, rond de Armeense communist Missak Manouchian. Regisseur Robert Guédiguian betrok zijn Armeense achtergrond al eerder bij het maken van een film, in Le Voyage en Arménie (2006). Het communisme is hem ook niet geheel vreemd, hij komt uit een arbeidersmilieu en interesseerde zich al op jonge leeftijd voor politieke kwesties.

(meer…)

De in de Verenigde Staten geboren regisseur Joseph Losey zag zich in de jaren ’50 gedwongen zijn toevlucht in Europa te zoeken, na beschuldigingen banden te hebben met het communisme. Eerst kwam hij in Engeland terecht, waar hij kennismaakte met toneelschrijver Harold Pinter, die bij een aantal van zijn films als schrijver betrokken raakte. Losey maakte vervolgens ook enkele films in Frankrijk, waarvan Monsieur Klein er een was. Ondanks een vrij lauw ontvangst, vooral vanwege de portrettering van de Franse houding ten opzichte van Joden in de Tweede Wereldoorlog, behaalde de film niettemin een drietal Césars, waaronder die voor beste film en beste regisseur. Acteur Alain Delon speelt de rol van Monsieur Klein, die als Fransman in hart en nieren in de problemen komt wanneer hij te maken krijgt met een naamgenoot van Joodse komaf.

(meer…)

Er zijn in Frankrijk maar weinig bekende acteurs die tegelijkertijd een succesvolle regisseurscarrière op weten te bouwen. Gérard Jugnot lukt het inmiddels aardig. Naast vooral komische rollen in zo’n honderd films (Papy fait de la résistance, Le Père Noël est une ordure, Les choristes, Faubourg 36), maakte hij ook zelf een tiental films als regisseur, films waarin hij zichzelf ook steeds een grote rol gaf. Monsieur Batignole is zo’n film, en het wordt algemeen gezien als de beste tot nu toe. In stijl is de film duidelijk een voorloper van Les choristes, in thematiek zijn vergelijkingen met films als het Italiaanse La vita è bella snel gemaakt. Hoewel Jugnot het succes van laatstgenoemde film niet benaderde, leverde hij met deze film wel een interessante mix van drama, comedy en farce. Hij toonde ook aan dat films over de Tweede Wereldoorlog nog steeds niet gedateerd zijn.

(meer…)

In 2005 maakte Karin Albou haar debuutfilm met La petite Jérusalem, een film over relaties tussen joden en moslims in de gelijknamige Parijse joodse wijk. Lovende reacties waren er vooral voor de subtiele manier waarop een gelaagd beeld ontstaat van een jonge vrouw, balancerend op het smalle koord tussen wereld en geloof. In Le chant des mariées (het lied van de bruiden) verkent Albou dezelfde thema’s als in haar eerste film, maar op een meer gewaagde en ambitieuze toon. Ze verplaatst haar aandacht namelijk van Parijs naar Tunesië, het land waar ze vandaan komt, en naar een omstreden tijd, de Tweede Wereldoorlog.

(meer…)